Chọn kính râm cần hai bước tách biệt: trước hết kính phải chặn được tia cực tím (ghi UV400 hoặc chặn 100% UVA/UVB), sau đó mới chọn dáng gọng theo khuôn mặt — mặt tròn hợp gọng góc cạnh, mặt vuông hợp gọng tròn hoặc oval, mặt dài hợp gọng to bản ngang. Độ tối của tròng kính không nói lên khả năng chống UV.
Ở Việt Nam, kính râm không chỉ là món làm đẹp. Nắng miền Nam quanh năm, nắng gió miền Trung, đi biển, đi xe máy giữa trưa — mắt tiếp xúc tia UV nhiều hơn ta nghĩ. Bài này nói rõ các thông số trên nhãn kính, sau đó mới đến chuyện gọng nào hợp mặt nào.
Vì sao chống UV quan trọng hơn kiểu dáng
Tia cực tím (UV) gồm UVA và UVB, phần lớn UVC đã bị tầng ozone chặn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tiếp xúc UV lâu dài là một yếu tố nguy cơ của đục thuỷ tinh thể, mộng thịt và một số bệnh khác ở mắt. Người làm việc ngoài trời, đi biển, đi núi tuyết chịu lượng UV cao hơn vì ánh nắng phản chiếu từ nước, cát, tuyết.
Điều nhiều người không biết: một chiếc kính tối màu nhưng không chống UV có thể tệ hơn không đeo kính. Tròng tối làm đồng tử giãn ra để thu thêm ánh sáng, nên nếu tròng không lọc UV thì lượng tia lọt vào mắt còn nhiều hơn. Vì vậy, độ tối chỉ nói về độ chói, không nói về UV.
Đọc nhãn kính: UV400, độ tối, phân cực
| Thông số | Ý nghĩa | Lưu ý |
|---|---|---|
| UV400 | Chặn tia có bước sóng tới 400 nm, tức gần như toàn bộ UVA và UVB | Mức nên chọn cho kính râm dùng hằng ngày |
| 100% UV protection / UVA–UVB | Cách ghi khác cho cùng ý chặn trọn UVA và UVB | Tương đương UV400 trong thực tế sử dụng |
| Hạng lọc (category) 0–4 | Độ tối của tròng, theo tiêu chuẩn ISO 12312-1 | Hạng 0–1 rất nhạt; hạng 2–3 dùng phổ thông; hạng 4 rất tối |
| Phân cực (polarized) | Giảm ánh chói phản chiếu từ mặt nước, mặt đường, kính xe | Không phải chỉ số chống UV; có thể làm màn hình điện thoại, đồng hồ xe khó đọc |
| Tròng đổi màu (photochromic) | Tối dần ngoài nắng, nhạt lại trong nhà | Phản ứng chậm hơn khi trời lạnh; sau kính chắn gió ô tô có thể không tối |
Kính hạng 4 rất tối, theo tiêu chuẩn châu Âu là không phù hợp khi lái xe. Với đi phố, đi xe máy ban ngày, hạng 2 hoặc 3 là đủ. Không đeo kính râm khi trời đã tối hoặc trong hầm, đường thiếu sáng.
Muốn chắc chắn, có thể nhờ cửa hàng kính có máy đo UV kiểm tra tròng. Mua ở nơi có nhãn mác rõ ràng, ghi thông số, giúp yên tâm hơn là đoán bằng mắt.
Màu tròng kính: không chỉ là thẩm mỹ
- Xám: giảm sáng đều mọi màu, giữ màu sắc gần thật nhất. Lựa chọn an toàn cho đi phố, lái xe.
- Nâu, hổ phách: tăng tương phản, ảnh ấm hơn. Hợp ngày nắng gắt, đường đồi núi.
- Xanh lá: trung gian giữa xám và nâu, màu khá tự nhiên.
- Vàng, cam nhạt: tăng tương phản khi trời âm u, sương mù; không hợp nắng gắt.
- Tráng gương (mirror): phản bớt ánh sáng, hợp đi biển, nhưng lớp tráng dễ trầy.
- Hồng, xanh dương nhạt (tròng thời trang): thường là hạng 1, ít giảm chói, chủ yếu để làm đẹp.
Chọn gọng theo khuôn mặt
Nguyên tắc chung là tạo tương phản với đường nét khuôn mặt và gọng rộng xấp xỉ bề ngang khuôn mặt. Đây là gợi ý để thử nhanh trong cửa hàng, không phải quy tắc bắt buộc — gọng làm bạn thấy thoải mái và tự tin mới là gọng hợp.
| Khuôn mặt | Đặc điểm | Gọng nên thử | Gọng nên cân nhắc |
|---|---|---|---|
| Tròn | Chiều dài và chiều ngang gần bằng, má đầy, ít góc | Vuông, chữ nhật, wayfarer, mắt mèo nhọn | Gọng tròn nhỏ |
| Vuông | Hàm rộng, trán rộng, góc rõ | Tròn, oval, phi công (aviator) | Gọng vuông bản to góc sắc |
| Dài (chữ nhật) | Chiều dài lớn hơn hẳn chiều ngang | Gọng to, bản cao, cầu kính thấp, gọng tròn lớn | Gọng hẹp, nhỏ |
| Trái xoan (oval) | Cân đối, gò má hơi rộng | Hầu hết kiểu gọng | Gọng quá to che mất đường nét |
| Trái tim | Trán rộng, cằm nhọn | Gọng phi công, gọng nửa viền dưới, gọng tròn nhẹ | Gọng trang trí nặng ở phía trên |
Ba phép thử khi đeo thử kính
- Chân mày: mép trên của gọng nên nằm gần đường chân mày, không che hẳn mày cũng không để lộ một khoảng lớn phía trên.
- Gò má: khi cười, gọng không bị đẩy lên vì chạm gò má.
- Bề ngang: gọng không thò ra quá hai bên thái dương, cũng không hẹp tới mức chân kính ép vào đầu.
Người sống ở Việt Nam, nhất là người sống mũi không cao, nên để ý đệm mũi: gọng có đệm mũi chỉnh được hoặc thiết kế "Asian fit" (đệm cao hơn, độ cong gọng khác) giúp kính không trượt và không chạm má.
Kính râm hợp trang phục nào
- Phi công (aviator): gọng kim loại mảnh, tròng giọt nước. Đi được từ áo thun – jeans tới sơ mi, áo khoác bomber.
- Wayfarer (gọng nhựa hình thang): cổ điển, hợp hầu hết đồ thường ngày nam lẫn nữ.
- Gọng tròn: hợp phong cách vintage, đồ tông đất, áo len, váy hoa.
- Mắt mèo: nữ tính, hợp váy liền, phong cách retro.
- Gọng thể thao ôm mặt: chạy bộ, đạp xe, đi biển; ít hợp đồ công sở.
- Gọng oval nhỏ, tròng màu: hợp phong cách Y2K, streetwear.
Màu gọng có thể theo kim loại phụ kiện khác: gọng vàng đi với khoá thắt lưng, đồng hồ vàng; gọng đen, đồi mồi (tortoise) gần như trung tính, đi được mọi màu áo.
Đeo kính râm đúng chỗ, đúng lúc
- Đi xe máy: kính râm giúp bớt chói và che bụi, nhưng không thay kính chắn gió của mũ bảo hiểm khi đi xa, đi tốc độ cao. Tháo kính khi vào hầm, đường tối.
- Trẻ em: mắt trẻ nhạy với UV hơn người lớn. Kính trẻ em cũng cần ghi chống UV, gọng mềm, không vỡ sắc cạnh.
- Trong nhà, nơi trang trọng: đeo kính râm khi nói chuyện trực tiếp, trong lễ cưới, lễ viếng thường bị xem là thiếu lịch sự. Cài kính lên túi áo hoặc cất vào hộp.
- Cài kính lên đầu: tiện nhưng làm giãn chân kính, nhanh lỏng. Cất vào hộp khi không dùng.
Nếu mắt đỏ, đau, nhìn mờ sau khi ở ngoài nắng lâu, hoặc thấy mộng thịt ở khoé mắt, nên đi khám chuyên khoa mắt — kính râm là phòng ngừa, không phải chữa trị.
Thử ngay với tủ đồ của bạn
- Lấy những chiếc kính râm đang có, tìm thông số UV400 hoặc chống 100% UV trên chân kính, tem, hộp. Chiếc nào không rõ, hạn chế dùng khi đi nắng gắt.
- Đứng trước gương, so mép trên gọng với chân mày và kiểm tra gò má khi cười.
- Chọn chiếc hợp nhất làm kính hằng ngày, để cố định trong túi xách hoặc cốp xe cùng hộp đựng.
Câu hỏi thường gặp
UV400 là gì?
UV400 nghĩa là tròng kính chặn tia có bước sóng tới 400 nanomet, tức gần như toàn bộ tia UVA và UVB. Đây là mức nên chọn cho kính râm đeo hằng ngày ở khí hậu nắng như Việt Nam.
Kính càng tối càng chống UV tốt?
Không. Độ tối chỉ giảm chói, còn chống UV là do lớp lọc của tròng. Kính tối mà không chống UV còn có hại vì đồng tử giãn ra, khiến nhiều tia UV lọt vào mắt hơn.
Mặt tròn đeo kính gì?
Mặt tròn thường hợp gọng có góc cạnh như vuông, chữ nhật, wayfarer hoặc mắt mèo nhọn để tạo tương phản với đường nét mềm. Đây là gợi ý khi thử; gọng nào bạn thấy thoải mái và tự tin vẫn quan trọng hơn.
Kính phân cực có chống UV không?
Phân cực là lớp lọc giảm chói phản chiếu từ mặt nước, mặt đường, không phải chỉ số chống UV. Nhiều kính phân cực cũng chống UV, nhưng cần xem nhãn UV400 hoặc 100% UV riêng.
Đi xe máy nên đeo kính râm màu gì?
Tròng xám hoặc nâu hạng 2–3 là hợp đi xe ban ngày vì giảm chói mà vẫn giữ màu đèn tín hiệu dễ nhận. Tránh kính quá tối hạng 4 và tháo kính khi vào hầm hoặc khi trời tối.
