Mỗi kiểu mũ hợp một nhóm trang phục: mũ lưỡi trai đi với áo thun, jeans, đồ thể thao; mũ bucket hợp đồ đường phố, đồ đi biển, đi chơi; mũ phớt (fedora) đi với sơ mi, áo khoác, quần âu hoặc váy liền; mũ rộng vành hợp váy dài, đồ đi biển và những ngày cần che nắng thật. Chọn mũ theo dịp trước, theo khuôn mặt sau.
Ở xứ nóng như Việt Nam, mũ trước hết là đồ che nắng, sau mới là phụ kiện. Nhưng đội đúng kiểu thì cùng một chiếc áo thun trắng có thể trông thể thao, trông phóng khoáng hay trông chỉn chu. Bài này đi qua bốn kiểu mũ phổ biến, nguồn gốc tên gọi, cách chọn cỡ, và vài nguyên tắc lịch sự khi đội mũ.
Bốn kiểu mũ và trang phục hợp
| Kiểu mũ | Hình dáng | Hợp với | Ít hợp với |
|---|---|---|---|
| Lưỡi trai (cap) | Chóp tròn, lưỡi cứng phía trước | Áo thun, hoodie, jeans, đồ tập, sneaker | Vest, quần âu, váy dạ hội |
| Bucket | Vành hẹp cụp xuống đều quanh mũ | Streetwear, đồ đi biển, sơ mi hoạ tiết, quần short | Đồ công sở trang trọng |
| Phớt (fedora) | Chóp lõm giữa, hai bên bóp, vành vừa | Sơ mi, áo khoác, quần âu, váy liền, áo măng tô | Đồ thể thao, quần short thể thao |
| Rộng vành | Vành rộng khoảng 7 cm trở lên, cói, cotton, dạ | Váy maxi, đồ đi biển, sơ mi lanh, phong cách boho | Chỗ đông người, đi xe máy |
Mũ lưỡi trai: dễ đội nhất, cũng dễ lạm dụng nhất
Mũ lưỡi trai gắn với bóng chày Mỹ từ thế kỷ 19, rồi thành mũ thường ngày khắp thế giới. Có vài dạng cần phân biệt:
- Lưỡi cong, chóp mềm (dad hat): nhẹ, ôm đầu, hợp đồ thường ngày, ít "gắt".
- Lưỡi phẳng, chóp đứng (snapback, fitted): gắn với văn hoá hip-hop, streetwear.
- Mũ thể thao lưới (trucker): phía sau là lưới, thoáng; hợp ngày nóng.
Mẹo phối: mũ cùng tông với giày hoặc áo khoác giúp bộ đồ liền mạch; mũ trơn trung tính (đen, navy, be, trắng ngà) đi được với nhiều đồ hơn mũ in chữ to. Mũ lưỡi trai có thể đi với áo sơ mi cài cúc hở cổ trong bộ đồ thoải mái, nhưng đi với vest thì thường trông lạc.
Mũ bucket: từ ngư dân đến đường phố
Cách kể phổ biến là mũ bucket xuất phát từ mũ vải dạ, vải tweed của nông dân và ngư dân Ireland đầu thế kỷ 20 — dạ có lanolin tự nhiên nên chịu mưa. Về sau kiểu mũ này đi vào thời trang đường phố, nổi lên với văn hoá hip-hop thập niên 1980 và các nhóm nhạc Anh thập niên 1990, rồi quay lại mạnh từ cuối thập niên 2010.
Ở khí hậu Việt Nam, bucket cotton hoặc vải dù là lựa chọn thực tế: vành che được cả gáy, gấp gọn bỏ túi, giặt được. Phối:
- Áo thun rộng, quần short kaki, sandal: đi chơi, đi biển.
- Sơ mi hoạ tiết hoặc sơ mi denim, quần ống rộng: streetwear.
- Váy suông cotton, sneaker trắng: dạo phố.
Bucket hoạ tiết (ca rô, hoa) hợp đồ trơn; bucket trơn hợp đồ đã nhiều hoạ tiết.
Mũ phớt và những người họ hàng
Tên "fedora" thường được giải thích bắt nguồn từ vở kịch Fédora (1882) của nhà viết kịch Pháp Victorien Sardou, nhân vật chính đội một chiếc mũ mềm có chóp lõm. Mũ phớt từng là mũ thường ngày của đàn ông phương Tây nửa đầu thế kỷ 20, sau đó lùi dần, rồi quay lại như một phụ kiện thời trang cho cả nam và nữ.
Vài kiểu gần giống, hay bị gọi nhầm:
- Trilby: giống fedora nhưng vành hẹp, sau hơi vểnh lên. Tên gọi thường gắn với tiểu thuyết Trilby (1894) của George du Maurier.
- Panama: mũ đan bằng sợi lá cọ toquilla, thật ra có nguồn gốc ở Ecuador, gọi là "Panama" vì từng được bán và vận chuyển nhiều qua Panama. Hợp mùa hè vì thoáng.
- Mũ beret: mũ dạ tròn dẹt không vành, gắn với hình ảnh Pháp và vùng Basque.
Mũ phớt dạ (felt) nóng với thời tiết Việt Nam, hợp mùa đông miền Bắc hoặc đi xứ lạnh. Mùa hè chọn mũ phớt cói, giấy cuộn hoặc cotton. Phối:
- Sơ mi trắng, quần âu be, loafer.
- Váy liền dáng suông hoặc váy midi, giày búp bê.
- Áo khoác dạ, khăn len (mũ phớt dạ) cho ngày rét.
Mũ rộng vành: che nắng thật sự
Viện Hàn lâm Da liễu Hoa Kỳ (AAD) và Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC) đều khuyên dùng mũ vành rộng, vành khoảng 5–7,5 cm trở lên quanh mũ, che được mặt, tai và gáy khi ở ngoài nắng lâu. Mũ lưỡi trai chỉ che trán và mũi, để hở tai và gáy — hai chỗ hay bị cháy nắng.
- Cói, lá, giấy cuộn: thoáng, nhẹ; nan càng dày thì che nắng càng tốt.
- Cotton, vải có chỉ số UPF: giặt được, gấp gọn; vải có nhãn UPF 50+ chặn được phần lớn tia UV.
- Dạ (floppy hat): hợp thu đông, phong cách boho, vintage.
Mũ rộng vành đi với váy maxi, sơ mi lanh trắng, quần ống rộng, sandal — kiểu đồ đi biển, đi du lịch. Lưu ý: mũ rộng vành dễ bay khi gió to, nên chọn mũ có dây quai cằm khi đi biển, đi thuyền.
Chọn cỡ mũ và chọn theo khuôn mặt
Đo vòng đầu
- Dùng thước dây mềm, quấn quanh đầu ở vị trí mũ sẽ nằm: trên chân mày khoảng 1 cm, qua phần nhô ra phía sau đầu.
- Đọc số đo bằng cm; vòng đầu người lớn thường nằm trong khoảng 54–60 cm.
- Nếu nằm giữa hai cỡ, chọn cỡ lớn hơn và dùng miếng lót mũ để chỉnh.
Mũ quá chật để lại vết hằn, gây đau đầu khi đội lâu; mũ quá rộng thì gió thổi là bay.
Gợi ý theo khuôn mặt
| Khuôn mặt | Kiểu dễ hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Tròn | Fedora chóp cao, mũ có góc, đội hơi lệch | Mũ chóp tròn thấp có thể làm mặt trông tròn hơn |
| Dài | Bucket, mũ rộng vành, chóp thấp | Tránh chóp quá cao |
| Vuông | Mũ chóp tròn, vành mềm, beret | Vành mềm làm dịu đường hàm |
| Trái xoan | Hầu hết kiểu mũ | Chọn theo trang phục là chính |
Như mọi gợi ý về khuôn mặt, đây chỉ là điểm xuất phát để thử. Cách đội (thẳng, lệch, kéo thấp, đội ra sau) thay đổi hiệu ứng không kém kiểu mũ.
Mũ và phép lịch sự, an toàn
- Theo phép lịch sự phổ biến, bỏ mũ khi vào nhà người khác, vào bữa ăn trang trọng, nơi thờ tự, lễ viếng và khi chào cờ. Mũ thời trang của nữ đi kèm trang phục (như mũ đi tiệc) thường được linh động hơn.
- Trong rạp chiếu phim, hội trường: bỏ mũ rộng vành để không che người ngồi sau.
- Mũ thời trang không thay thế mũ bảo hiểm. Đi xe máy, xe đạp điện ở Việt Nam bắt buộc đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn và cài quai. Đừng đội mũ lưỡi trai lót bên trong làm mũ bảo hiểm không vừa đầu.
- Mũ hay đội cần giặt hoặc lau định kỳ vì mồ hôi, dầu trên tóc đọng ở đai trong.
Thử ngay với tủ đồ của bạn
- Đo vòng đầu một lần, ghi lại vào điện thoại để lần sau mua mũ khỏi đoán.
- Lấy chiếc mũ bạn có, thử với ba bộ đồ: đồ thể thao, đồ đi chơi, đồ đi làm. Bộ nào thấy lạc, đó là giới hạn của chiếc mũ đó.
- Nếu hay ở ngoài nắng, ưu tiên một chiếc mũ vành rộng hoặc bucket che được tai và gáy trước khi mua thêm mũ lưỡi trai thứ năm.
Câu hỏi thường gặp
Mũ bucket phối đồ gì?
Mũ bucket hợp áo thun rộng, sơ mi hoạ tiết, quần short kaki, quần ống rộng và sneaker hoặc sandal. Bucket hoạ tiết đi với đồ trơn, bucket trơn đi với đồ đã nhiều hoạ tiết. Kiểu mũ này ít hợp đồ công sở trang trọng.
Mũ fedora và mũ trilby khác nhau thế nào?
Fedora có vành vừa, chóp lõm giữa và bóp hai bên. Trilby trông gần giống nhưng vành hẹp hơn và phía sau thường hơi vểnh lên, tạo cảm giác gọn và trẻ hơn.
Mũ Panama có phải từ Panama không?
Không. Mũ Panama đan bằng sợi lá cọ toquilla và có nguồn gốc ở Ecuador. Tên Panama đến từ việc mũ được buôn bán và vận chuyển nhiều qua Panama trong thế kỷ 19.
Mũ nào che nắng tốt nhất?
Mũ vành rộng che được mặt, tai và gáy là lựa chọn che nắng tốt nhất. Mũ lưỡi trai để hở tai và gáy. Vải có nhãn UPF 50+ hoặc nan cói đan dày cho khả năng chặn tia UV tốt hơn.
Cách đo size mũ?
Quấn thước dây mềm quanh đầu, trên chân mày khoảng 1 cm và qua phần nhô ra phía sau đầu, đọc số đo bằng cm. Nếu nằm giữa hai cỡ, chọn cỡ lớn hơn và dùng miếng lót để chỉnh cho vừa.
