Mua đồ si (đồ secondhand, đồ cũ) là cách vừa có quần áo đẹp, độc, vừa kéo dài đời những món đã được sản xuất. Muốn mua được món tốt cần ba bước: chọn đúng chất liệu và dáng, kiểm tra kỹ đường may – vết ố – lỗ thủng – mùi trong ánh sáng tốt, rồi giặt sạch kỹ trước khi mặc. Bài này đi qua từng bước, kèm bảng kiểm tra mang theo khi đi lựa đồ.
Đồ si ở Việt Nam: vài điều nên biết
Người Việt dùng nhiều tên: đồ si, đồ cũ, đồ secondhand, hàng thùng, đồ vintage. Có thể mua ở chợ đồ cũ, tiệm đồ si, tiệm ký gửi, hội nhóm mua bán trên mạng, hoặc sự kiện đổi đồ. Mỗi nơi một kiểu: chợ và tiệm "bới" thì nhiều món, phải tự lựa; tiệm tuyển chọn thì đã được phân loại, ủi, treo gọn.
Một điều nên biết: theo quy định hiện hành về hàng hoá cấm nhập khẩu, hàng tiêu dùng đã qua sử dụng, trong đó có quần áo cũ, không được nhập khẩu thương mại vào Việt Nam. Nguồn hàng "thùng" ngoại vì vậy có nguồn gốc khó kiểm chứng. Người mua nên ưu tiên nơi bán minh bạch, đồ ký gửi trong nước, hoặc đổi trực tiếp với người quen — vừa rõ nguồn gốc, vừa vệ sinh hơn.
Chọn đồ: nên ưu tiên gì
Chất liệu bền, dễ đánh giá
Đồ cũ "đáng mua" nhất thường là món làm từ chất liệu bền, đã qua vài lần giặt mà vẫn đẹp: quần jeans cotton dày, áo khoác dạ len, sơ mi cotton, lanh, áo len lông cừu, áo khoác da, áo blazer dệt chắc. Những món này qua thời gian không xuống cấp nhiều, thậm chí đẹp lên (jeans phai, da mềm).
Cẩn thận với
Áo thun mỏng (dễ bai cổ, xoắn sườn), đồ dệt kim tổng hợp đã xù lông, đồ có lớp phủ cao su hay in nhũ bong tróc, đồ bơi và nội y (vì lý do vệ sinh, nhiều nơi không bán lại).
Dáng và size
Size trên nhãn đồ cũ có thể khác hệ size bạn quen (Nhật, Hàn, Mỹ, châu Âu khác nhau) và đồ đã co sau nhiều lần giặt. Hãy thử trực tiếp hoặc mang theo thước dây, so với một món vừa người của bạn: đo ngang ngực, dài áo, ngang eo quần, dài ống.
Nhìn nhãn để đoán độ bền
Nhãn thành phần còn lại trên đồ cũ là thông tin quý. Áo khoác ghi len chiếm phần lớn (trên khoảng 70%) thường ấm và giữ dáng tốt hơn áo pha nhiều polyester. Quần jeans 100% cotton phai và mềm theo thời gian, còn quần pha nhiều spandex có thể đã bai giãn sau nhiều năm. Áo lanh, cotton dày qua nhiều lần giặt vẫn đẹp; áo viscose mỏng thì dễ co, nhăn và rách ở đường may hơn. Nếu nhãn đã bị cắt, hãy dựa vào cảm nhận tay: vải dày, đều, đàn hồi tốt khi kéo nhẹ thường đáng tin hơn vải mỏng, lỏng sợi.
Món nên ưu tiên mua mới
Có vài thứ hợp mua mới hơn: đồ lót, tất, đồ bơi (vì vệ sinh), giày chạy bộ và giày thể thao chuyên dụng (đế đệm đã xẹp theo dáng chân người trước, có thể ảnh hưởng tư thế đi), mũ bảo hiểm (không ai biết nó đã từng va đập chưa). Với giày da thông thường, túi xách, thắt lưng, đồ cũ lại thường là lựa chọn rất tốt nếu còn chắc chắn.
Bảng kiểm tra khi lựa đồ si
| Kiểm tra | Cách làm | Dấu hiệu nên bỏ qua |
|---|---|---|
| Ánh sáng | Đưa món đồ ra chỗ sáng hoặc soi lên đèn | Lỗ mọt nhỏ, vải mỏng thủng |
| Nách và cổ áo | Lật xem vùng nách, mép cổ, cổ tay | Ố vàng sẫm, cứng vải, mùi mồ hôi đậm |
| Đường may | Kéo nhẹ hai bên đường sườn, đáy quần, nách | Chỉ bung dài, vải rách sát đường may |
| Khoá kéo, cúc | Kéo khoá lên xuống vài lần, đếm cúc | Khoá kẹt răng, thiếu cúc đặc biệt khó thay |
| Bề mặt vải | Nhìn vùng đùi trong, khuỷu tay, dưới cánh tay | Xù lông nặng, bóng mòn, giãn nhão |
| Vết bẩn | Nhìn toàn thân, cả mặt trong | Vết dầu, mực, gỉ sét lâu ngày |
| Mùi | Ngửi gần | Mùi ẩm mốc nặng, mùi hoá chất gắt |
| Nhãn | Đọc thành phần và ký hiệu giặt | Chất liệu khó giặt mà món đồ đã có vết |
Nguyên tắc chung: lỗi sửa được (thiếu cúc, bung một đoạn chỉ, gấu dài) thì có thể mua nếu bạn thích món đồ; lỗi không sửa được (vải mục, ố lâu năm, rách giữa thân, mùi mốc ngấm sâu) thì nên bỏ qua.
Giặt sạch đồ si trước khi mặc
- Giặt riêng lần đầu, không trộn với đồ đang mặc.
- Đọc nhãn giặt: đồ cotton, lanh chịu được nước ấm hơn; đồ len, lụa, dạ phải giặt nhẹ hoặc mang ra tiệm giặt hấp.
- Ngâm với nước và bột giặt khoảng 30 phút cho đồ bền màu. Có thể thêm chút giấm trắng để bớt mùi.
- Phơi nắng khô hẳn — ánh nắng giúp khử mùi và hong khô kỹ. Đồ màu đậm thì phơi trái mặt để đỡ phai.
- Ủi nóng theo nhiệt độ vải cho phép, nhất là các đường may và mặt trong.
- Áo khoác, đồ dạ, đồ da không giặt nước được thì mang tiệm giặt hấp, hoặc phơi gió và hấp hơi nước.
Nếu sau khi mặc đồ cũ thấy ngứa, nổi mẩn kéo dài, nên ngưng mặc và đi khám da liễu; có thể do dị ứng chất tẩy, thuốc nhuộm hoặc nguyên nhân khác cần bác sĩ xác định.
Phối đồ si cho khỏi "cũ"
Một mẹo đơn giản: một món cũ, phần còn lại hiện đại. Áo blazer vintage vai rộng mặc với áo thun trơn và quần jeans ống đứng; sơ mi hoạ tiết thập niên 1990 với quần âu trơn; áo len đan tay của mẹ với chân váy midi. Mặc cả bộ đồ cũ từ đầu đến chân dễ thành trang phục hoá trang, trừ khi đó là phong cách bạn muốn. Nếu món đồ hơi rộng, tiệm may có thể bóp eo, sửa vai, lên gấu — chi phí sửa nhỏ mà món đồ vừa vặn hẳn.
Thử ngay với tủ đồ của bạn
- Lập danh sách món thiếu trước khi đi lựa đồ si: ví dụ "áo khoác dạ màu trung tính", "quần jeans ống đứng xanh đậm". Đi có mục tiêu đỡ mua tràn lan vì "rẻ quá".
- Mang thước dây và số đo của một món vừa người nhất trong tủ.
- Đặt giới hạn: mỗi lần đi chỉ mua tối đa hai ba món, và mỗi món phải phối được với ít nhất ba món sẵn có.
- Cho lại vòng tuần hoàn: mua một món đồ si, cho hoặc ký gửi một món bạn không còn mặc.
Góc nhìn hôm nay
Đồ si không chỉ là mua rẻ. Mỗi món đồ cũ được mặc tiếp là một món mới không phải sản xuất. Nhưng đồ si cũng có thể thành thói mua sắm quá đà nếu mua chỉ vì rẻ. Điều làm nên giá trị là bạn có mặc nó thật nhiều không. Muốn tìm hiểu thêm về dòng chảy đồ cũ toàn cầu, xem bài về quần áo cũ đi đâu và bãi đồ ở sa mạc Atacama trong cùng chuyên mục.
Câu hỏi thường gặp
Mua đồ si có an toàn không?
Phần lớn đồ cũ an toàn nếu được kiểm tra kỹ và giặt sạch trước khi mặc. Nên giặt riêng, ngâm, phơi nắng khô hẳn và ủi nóng theo nhiệt độ vải cho phép. Nếu ngứa hoặc nổi mẩn kéo dài sau khi mặc, nên đi khám da liễu.
Đồ si nên giặt thế nào?
Giặt riêng lần đầu, ngâm với bột giặt khoảng 30 phút, có thể thêm giấm trắng để bớt mùi. Phơi nắng cho khô hẳn rồi ủi nóng. Đồ len, dạ, da nên giặt hấp hoặc phơi gió và hấp hơi nước.
Mua đồ si cần kiểm tra những gì?
Kiểm tra lỗ thủng dưới ánh sáng, vết ố ở nách và cổ, đường may, khoá kéo và cúc, độ xù lông, vết bẩn và mùi. Lỗi sửa được như thiếu cúc thì có thể mua; vải mục hoặc ố lâu năm thì nên bỏ qua.
Món đồ si nào đáng mua nhất?
Thường là món chất liệu bền như quần jeans cotton dày, áo khoác dạ, sơ mi cotton hoặc lanh, áo len lông cừu, áo blazer dệt chắc. Những món này ít xuống cấp theo thời gian.
Làm sao phối đồ si không bị cũ?
Mẹo đơn giản là chỉ dùng một món cũ làm điểm nhấn, phần còn lại là đồ trơn hiện đại. Sửa lại vai, eo, gấu cho vừa người cũng giúp món đồ trông mới hơn hẳn.
