OEKO-TEX Standard 100, GOTS và GRS là ba nhãn chứng nhận hay gặp nhất trên quần áo, nhưng mỗi nhãn chứng nhận một điều khác nhau. OEKO-TEX Standard 100 cho biết sản phẩm cuối cùng đã được kiểm nghiệm và không vượt giới hạn các chất có hại — không nói gì về hữu cơ hay môi trường sản xuất. GOTS chứng nhận vải hữu cơ trên cả chuỗi chế biến, kèm tiêu chí hoá chất và xã hội. GRS chứng nhận tỷ lệ nguyên liệu tái chế và cách xử lý trong nhà máy. Đọc đúng nhãn giúp tránh hiểu lầm "có nhãn là xanh".
Vì sao cần hiểu nhãn
Trên một chiếc áo có thể có nhiều thông tin: nhãn thành phần (100% cotton), ký hiệu giặt (theo chuẩn ISO 3758), xuất xứ, và đôi khi là logo chứng nhận. Logo chứng nhận do một tổ chức độc lập cấp sau khi kiểm tra theo bộ tiêu chuẩn riêng. Nhưng mỗi tổ chức đặt ra câu hỏi khác nhau: "có chất độc không?", "có phải hữu cơ không?", "có phải tái chế không?", "người làm có được trả công tử tế không?". Không nhãn nào trả lời hết mọi câu.
OEKO-TEX: an toàn hoá chất cho người mặc
Standard 100
OEKO-TEX là hiệp hội các viện kiểm nghiệm dệt may ở châu Âu, ra mắt tiêu chuẩn Standard 100 năm 1992. Sản phẩm mang nhãn "OEKO-TEX Standard 100" đã được kiểm nghiệm với danh mục dài các chất có hại (một số thuốc nhuộm azo, formaldehyde, kim loại nặng, thuốc trừ sâu tồn dư…) và không vượt giới hạn cho phép. Kiểm nghiệm áp dụng cho mọi thành phần: vải, chỉ, cúc, khoá, nhãn.
Tiêu chuẩn chia sản phẩm thành bốn nhóm, với nhóm I (đồ cho trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ) có giới hạn nghiêm ngặt nhất, rồi tới đồ tiếp xúc trực tiếp với da, đồ không tiếp xúc trực tiếp với da, và vật liệu trang trí.
Điều Standard 100 không nói: không chứng nhận hữu cơ, không đánh giá nước thải nhà máy, khí thải hay điều kiện lao động. Một chiếc áo polyester từ dầu mỏ vẫn có thể đạt Standard 100.
Made in Green
Nhãn "Made in Green by OEKO-TEX" đi xa hơn: sản phẩm vừa được kiểm nghiệm chất có hại, vừa được làm ở các cơ sở được chứng nhận về môi trường và trách nhiệm xã hội (theo chứng nhận STeP của OEKO-TEX), và có mã truy xuất để xem sản phẩm được làm ở đâu.
GOTS: tiêu chuẩn vải hữu cơ toàn cầu
GOTS (Global Organic Textile Standard) là tiêu chuẩn dành cho hàng dệt làm từ sợi hữu cơ, ra đời giữa thập niên 2000 do các tổ chức hữu cơ ở nhiều nước cùng xây dựng. Điểm mạnh của GOTS là chứng nhận cả chuỗi chế biến, không chỉ cánh đồng:
- Sản phẩm ghi "organic" phải có ít nhất 95% sợi hữu cơ được chứng nhận; ghi "made with organic" phải có ít nhất 70%.
- Giới hạn chặt hoá chất trong nhuộm và hoàn tất; cấm một số chất như thuốc nhuộm azo giải phóng amin độc, formaldehyde.
- Yêu cầu nhà máy xử lý nước thải.
- Tiêu chí xã hội dựa trên các công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO): không lao động cưỡng bức, không lao động trẻ em, an toàn lao động.
Cần nhớ: "cotton hữu cơ" trên nhãn mà không có chứng nhận như GOTS hay OCS thì khó kiểm chứng.
GRS và RCS: nguyên liệu tái chế
Hai tiêu chuẩn này do tổ chức Textile Exchange quản lý.
- GRS (Global Recycled Standard): sản phẩm mang nhãn GRS phải có ít nhất 50% nguyên liệu tái chế; ngoài tỷ lệ tái chế, GRS còn có yêu cầu về hoá chất, môi trường (nước, năng lượng) và xã hội tại nhà máy.
- RCS (Recycled Claim Standard): chỉ xác minh tỷ lệ nguyên liệu tái chế được theo dõi qua chuỗi cung ứng; không có tiêu chí về hoá chất hay xã hội.
Phần lớn "polyester tái chế" hiện nay làm từ chai nhựa PET chứ không phải từ quần áo cũ. Điều này giảm dùng nhựa nguyên sinh nhưng không giải quyết rác quần áo, và áo polyester tái chế vẫn rụng vi sợi khi giặt.
Bảng so sánh nhanh các nhãn
| Nhãn | Chứng nhận điều gì | Không chứng nhận |
|---|---|---|
| OEKO-TEX Standard 100 | Sản phẩm cuối không vượt giới hạn chất có hại | Hữu cơ, môi trường nhà máy, lao động |
| Made in Green by OEKO-TEX | Chất có hại + nhà máy đạt chuẩn môi trường, xã hội + truy xuất | Hữu cơ, tái chế |
| GOTS | Sợi hữu cơ (≥70% hoặc ≥95%), hoá chất, nước thải, xã hội trên cả chuỗi | Lượng nước tưới, khí thải tổng thể |
| OCS | Tỷ lệ sợi hữu cơ được theo dõi qua chuỗi | Hoá chất, xã hội |
| GRS | ≥50% tái chế cho nhãn sản phẩm, kèm tiêu chí hoá chất, môi trường, xã hội | Vi nhựa, khả năng tái chế tiếp |
| RCS | Tỷ lệ nguyên liệu tái chế | Hoá chất, xã hội |
| Fairtrade (bông) | Giá sàn và phụ phí cho nông dân trồng bông | Toàn bộ chuỗi may |
Ngoài ra còn có bluesign (quản lý hoá chất trong sản xuất vật liệu) và các chương trình bông bền vững theo mô hình "cân bằng khối lượng" — nghĩa là sợi trong chiếc áo cụ thể của bạn không nhất thiết đến từ cánh đồng được chứng nhận, mà doanh nghiệp đã mua một lượng tương đương trong toàn hệ thống.
Thử ngay với tủ đồ của bạn
- Tìm nhãn chứng nhận trên ba món quần áo bạn hay mặc nhất (thường ở nhãn may bên sườn hoặc thẻ treo khi mua). Ghi lại nhãn nào, chứng nhận điều gì theo bảng trên.
- Tra số chứng nhận: nhãn OEKO-TEX thật có số chứng nhận và tên viện kiểm nghiệm; có thể nhập số đó trên trang tra cứu của OEKO-TEX để kiểm tra còn hiệu lực không. GOTS cũng có cơ sở dữ liệu doanh nghiệp được chứng nhận.
- Với đồ trẻ em: ưu tiên sản phẩm có OEKO-TEX Standard 100 nhóm I hoặc GOTS — đây là chỗ nhãn hữu ích nhất.
- Nghi ngờ logo tự chế: hình lá cây, chữ "eco", "green" không kèm tên tổ chức chứng nhận và số hiệu thì không phải là chứng nhận.
Góc nhìn hôm nay
Nhãn chứng nhận là công cụ, không phải bảo đảm tuyệt đối. Chúng có giá trị khi người đọc hiểu nhãn nói gì và không nói gì. Một chiếc áo có ba nhãn chứng nhận mà chỉ mặc hai lần vẫn kém bền vững hơn một chiếc áo không nhãn mặc mười năm. Muốn tìm hiểu thêm, trang chính thức của OEKO-TEX, Global Standard (đơn vị quản lý GOTS) và Textile Exchange đều công bố đầy đủ tiêu chuẩn và cho tra cứu chứng nhận.
Câu hỏi thường gặp
OEKO-TEX Standard 100 là gì?
Đó là chứng nhận cho biết sản phẩm dệt may cuối cùng đã được kiểm nghiệm và không vượt giới hạn các chất có hại cho sức khoẻ. Nó không chứng nhận sản phẩm là hữu cơ hay được làm thân thiện với môi trường.
GOTS là gì?
GOTS (Global Organic Textile Standard) là tiêu chuẩn cho hàng dệt làm từ sợi hữu cơ, kiểm tra cả chuỗi chế biến. Sản phẩm ghi "organic" phải có ít nhất 95% sợi hữu cơ, kèm yêu cầu về hoá chất, nước thải và điều kiện lao động.
GRS khác RCS thế nào?
Cả hai xác minh nguyên liệu tái chế. GRS yêu cầu tỷ lệ tái chế cao hơn cho nhãn sản phẩm và có thêm tiêu chí về hoá chất, môi trường, xã hội; RCS chỉ xác minh tỷ lệ nguyên liệu tái chế.
Làm sao biết nhãn OEKO-TEX là thật?
Nhãn thật có số chứng nhận và tên viện kiểm nghiệm. Có thể nhập số đó trên công cụ tra cứu của OEKO-TEX để xem chứng nhận còn hiệu lực và áp dụng cho loại sản phẩm nào.
Áo polyester tái chế có thân thiện môi trường không?
Nó giảm dùng nhựa nguyên sinh, nhưng phần lớn làm từ chai nhựa chứ không từ quần áo cũ, và vẫn rụng vi sợi khi giặt. Vì vậy nó tốt hơn một phần, chứ không phải giải pháp trọn vẹn.
