Một bộ áo tứ thân đi hội đầy đủ gồm năm phần: yếm bên trong, áo tứ thân bên ngoài (thả hoặc buộc hai vạt trước), váy dài màu tối, thắt lưng bao thắt eo, và khăn mỏ quạ trên đầu; thêm nón quai thao nếu muốn trọn vẹn. Phối đẹp nằm ở màu: áo nâu non hoặc màu trầm làm nền, yếm và thắt lưng là điểm màu tươi. Bài này cho bạn bốn công thức phối, cách thắt khăn mỏ quạ và mẹo chụp ảnh Tết.
Năm món của một bộ tứ thân
Cấu tạo bốn thân của áo đã có nhiều bài viết; ở đây chỉ nói cách mặc và phối từng món.
- Yếm: mặc trong cùng, buộc dây sau gáy và lưng. Yếm là phần màu sáng nhất, lộ ra ở cổ khi áo mở.
- Áo tứ thân: mặc ngoài, hai vạt trước có thể thả song song hoặc buộc lại với nhau ở trước bụng. Không cài khuy.
- Váy: váy dài chấm mắt cá, màu đen hoặc nâu sẫm, thường bằng vải sồi, lĩnh hoặc vải mềm. Ngày nay nhiều bộ cho thuê dùng chân váy quây may sẵn có chun.
- Thắt lưng bao: dải lụa quấn eo bên ngoài áo, hai đầu thả phía trước hoặc lệch một bên.
- Khăn mỏ quạ: khăn vuông màu đen gấp chéo, chít quanh đầu, hai góc chụm lại nhọn trên trán như mỏ con quạ.
Phụ kiện thường đi kèm: nón quai thao (nón ba tầm), dép hoặc guốc mộc, quai nón màu đen hoặc màu yếm.
Bốn công thức phối màu
| Công thức | Áo tứ thân | Yếm | Thắt lưng | Váy | Hợp với |
|---|---|---|---|---|---|
| Kinh Bắc cổ điển | Nâu non | Đỏ thắm hoặc đào | Xanh nõn chuối | Đen | Hội Lim, chụp ảnh quan họ |
| Nhẹ nhàng | Hồng phấn hoặc vàng chanh nhạt | Trắng ngà | Hồng đậm hoặc xanh ngọc | Đen | Ảnh vườn hoa, ảnh nhóm bạn |
| Rực rỡ ngày Tết | Đỏ đô | Vàng hoa hiên | Xanh lá đậm | Đen | Ảnh Tết, chụp ngoài phố có hoa đào |
| Trầm mặc | Nâu sồng | Trắng | Nâu đậm hoặc đen | Đen | Người lớn tuổi, ảnh nghệ thuật trong nhà cổ |
Quy tắc đơn giản: chọn một màu nền (áo), một màu điểm (yếm), và một màu nối (thắt lưng) khác hai màu kia. Váy và khăn luôn tối để "đóng khung" bộ đồ. Đừng để áo, yếm, thắt lưng cùng một gam rực — ảnh sẽ rối mắt.
Cách thắt khăn mỏ quạ (bước 1-2-3)
Khăn mỏ quạ thường là khăn vuông màu đen, cạnh khoảng 70–90 cm, chất mềm như the, nhung mỏng hoặc vải lụa.
- Gấp chéo khăn thành hình tam giác. Nếu khăn mỏng, gấp đôi thêm một lần cho dày.
- Đặt cạnh dài của tam giác ra sau gáy, đỉnh tam giác hướng xuống lưng. Kéo hai góc nhọn vòng ra trước.
- Bắt chéo hai góc trên trán, kéo cho khăn ôm sát hai bên đầu. Gài hoặc dắt hai góc sao cho chúng chụm lên thành một mũi nhọn ở giữa trán — đó là "mỏ quạ".
- Dắt phần thừa vào trong vành khăn, chỉnh phần sau gáy cho gọn. Có thể dùng hai kẹp tóc đen để cố định.
Nếu tóc dài, nên búi thấp sau gáy trước khi chít khăn để khăn có chỗ tựa. Tập vài lần trước ngày chụp; lần đầu thường mất mười phút, quen tay chỉ một hai phút.
Mặc cho đúng và thoải mái
Thứ tự mặc
- Mặc áo lót trơn màu da, rồi đến yếm (hoặc áo yếm cách tân có lót).
- Mặc váy, buộc cạp chắc ở eo.
- Khoác áo tứ thân, để hai vạt trước buông đều.
- Quấn thắt lưng bao bên ngoài áo, thắt nút nhẹ ở eo hoặc lệch bên.
- Chít khăn, đội nón cuối cùng.
Lưu ý khí hậu
Tết miền Bắc thường rét, có khi dưới 15°C. Có thể mặc một áo giữ nhiệt mỏng màu da bên trong yếm, hoặc một áo cánh mỏng bên trong áo tứ thân. Ở miền Nam ngày Tết nắng nóng, chọn áo và váy vải mỏng, chụp ảnh sáng sớm hoặc chiều muộn, mang nước và quạt.
Với nam giới đi cùng
Liền anh quan họ thường mặc áo dài the hoặc áo dài màu lam, quần trắng, khăn xếp, cầm ô đen. Nếu không có áo dài, áo cánh nâu và quần ống rộng màu đen cũng hợp với bộ tứ thân của bạn đi cùng.
Thuê, may hay mua sẵn bộ tứ thân
Bộ tứ thân cho thuê thường đủ món: áo, yếm, váy, thắt lưng, khăn, có khi cả nón. Khi thuê, kiểm tra vài điểm: yếm có lót và dây buộc chắc không; váy có chun hay buộc dây, có quá dài so với chiều cao của bạn không; khăn là khăn mỏ quạ đã khâu sẵn hay khăn vuông phải tự chít. Khăn khâu sẵn tiện nhưng không vừa mọi vòng đầu, nên đội thử trước.
May riêng hợp với người hay đi hội, hát quan họ, hoặc muốn màu sắc theo ý mình. Chọn vải có độ đứng vừa phải cho áo (lụa dày, đũi, the hai lớp) để hai vạt buông thẳng; váy chọn vải mềm, rủ để đi lại thoải mái. Bộ may sẵn ở các cửa hàng đồ truyền thống thường dùng vải tổng hợp, ít nhăn, dễ giặt — tiện cho chụp ảnh nhưng kém thoáng khi mặc lâu ngoài trời nắng.
Những chỗ dễ sai khi mặc tứ thân
- Khăn mỏ quạ trùm kín tóc mái và tai: khăn chít đúng ôm sát hai bên đầu, mỏ quạ nằm giữa trán, mặt được để thoáng.
- Thắt lưng thắt quá chặt: thắt lưng bao là dải lụa quấn mềm, nút thắt nhẹ, đầu khăn thả tự nhiên; thắt chặt như dây lưng làm áo nhăn nhúm.
- Đi giày thể thao, giày cao gót nhọn: hai loại này lộ rõ dưới váy dài. Guốc mộc, dép quai ngang hoặc giày vải đen đơn giản hợp hơn.
- Quá nhiều trang sức hiện đại: đồng hồ to, vòng kim loại sáng bóng làm lệch không khí bộ đồ. Một đôi hoa tai nhỏ hoặc chuỗi hạt gỗ là đủ.
Mẹo chụp ảnh Tết với áo tứ thân
- Bối cảnh: sân đình, giếng làng, cổng làng, gốc đa, vườn đào, nhà cổ mái ngói. Phố hiện đại thường không hợp trừ khi cố ý tạo tương phản.
- Đạo cụ: nón quai thao, quạt, quang gánh, rổ trầu cau, chum vại. Đạo cụ nên ít và thật; một chiếc nón đẹp hơn năm món nhựa.
- Ánh sáng: sáng sớm 7–9 giờ hoặc chiều 15–17 giờ cho màu áo nâu ấm, không chói.
- Dáng: đứng nghiêng, cầm nón trước ngực, đi bước nhỏ. Dáng ngồi trên chõng tre, ghế gỗ thấp cũng tự nhiên.
- Nơi linh thiêng: khi chụp ở đình, chùa, giữ yên lặng, không leo trèo lên bệ thờ, xin phép người trông coi nếu cần.
Thử ngay với tủ đồ của bạn
Không có áo tứ thân, bạn vẫn có thể ghép một bộ "tinh thần tứ thân" từ đồ sẵn có:
- Một chiếc áo khoác dáng dài mỏng (kimono, cardigan lanh) màu nâu hoặc be, mặc không cài.
- Một áo hai dây hoặc áo yếm màu đỏ, hồng bên trong.
- Chân váy dài màu đen.
- Một chiếc khăn lụa màu xanh lá quấn eo làm thắt lưng.
- Một khăn vuông đen để chít mỏ quạ.
Bộ ghép này không phải phục dựng, nhưng đủ để chụp vài tấm ảnh Tết vui và hiểu cách các lớp màu làm việc với nhau trước khi quyết định may hoặc thuê bộ thật.
Câu hỏi thường gặp
Áo tứ thân mặc với những gì?
Bộ áo tứ thân đầy đủ gồm yếm bên trong, áo tứ thân bên ngoài, váy dài màu tối, thắt lưng bao quấn eo và khăn mỏ quạ trên đầu. Có thể thêm nón quai thao và guốc mộc.
Cách thắt khăn mỏ quạ thế nào?
Gấp khăn vuông đen thành tam giác, đặt cạnh dài sau gáy, kéo hai góc ra trước, bắt chéo trên trán rồi dắt sao cho chụm thành mũi nhọn giữa trán. Dắt phần thừa vào vành khăn và dùng kẹp tóc cố định.
Áo tứ thân nên phối màu gì?
Công thức quen thuộc là áo nâu non, yếm đỏ hoặc đào, thắt lưng xanh nõn chuối, váy đen. Nguyên tắc chung: áo làm nền, yếm làm điểm màu, thắt lưng là màu nối, váy và khăn luôn tối.
Chụp ảnh áo tứ thân ở đâu đẹp?
Sân đình, giếng làng, cổng làng, vườn đào, nhà cổ mái ngói là những bối cảnh hợp. Chụp sáng sớm hoặc chiều muộn để màu áo ấm và mềm. Khi chụp ở đình chùa nên giữ yên lặng và tôn trọng nơi thờ tự.
Mặc áo tứ thân ngày Tết lạnh thế nào cho ấm?
Có thể mặc áo giữ nhiệt mỏng màu da bên trong yếm, hoặc thêm một áo cánh mỏng bên trong áo tứ thân. Chọn váy vải dày hơn và mang tất màu da nếu đi guốc.