Vintage là quần áo thật được may từ một thời kỳ trước, theo cách hiểu phổ biến là từ khoảng 20 năm tuổi trở lên; retro là đồ mới may theo dáng vẻ của thời kỳ cũ. Chiếc váy may năm 1975 là vintage; chiếc váy may năm nay theo kiểu thập niên 1970 là retro. Mặc cả hai sao cho khỏi "cũ" nằm ở một nguyên tắc: chỉ một hai món mang dấu thời gian, phần còn lại là đồ hôm nay.
Hai từ này hay bị dùng lẫn trên mạng và trong cửa hàng, có nơi gọi mọi thứ cũ là "vintage". Bài này phân biệt rõ, đi qua các thập niên hay được lấy cảm hứng, và đưa ra cách phối để trông có chủ ý chứ không như mặc đồ đi diễn kịch.
Vintage, retro, antique: ba chữ, ba nghĩa
| Từ | Nghĩa thường dùng | Ví dụ |
|---|---|---|
| Antique (đồ cổ) | Từ khoảng 100 năm tuổi trở lên | Áo dài, váy ren đầu thế kỷ 20 trong bảo tàng, bộ sưu tập |
| Vintage | Đồ thật, thường từ khoảng 20 năm tuổi trở lên, mang dấu ấn rõ của thời kỳ | Áo khoác jeans thập niên 1980, sơ mi hoa thập niên 1970 |
| Retro | Đồ mới, mô phỏng phong cách cũ | Quần ống loe may năm nay, váy chấm bi dáng thập niên 1950 |
| Đồ si, secondhand | Đồ đã qua sử dụng, không quan trọng tuổi | Áo thun cũ năm ngoái mua lại |
Mốc "20 năm" và "100 năm" là quy ước của giới buôn bán, sưu tầm, không phải định nghĩa pháp lý. Một số người chỉ gọi là vintage khi món đồ tiêu biểu cho thời của nó. Đồ si chỉ trở thành vintage khi đủ tuổi và mang dấu ấn thời kỳ; mua đồ si không có nghĩa là mặc vintage. (Cách chọn và giặt đồ si có bài riêng trong danh mục thời trang bền vững.)
Các thập niên hay được "mượn"
| Thập niên | Dấu hiệu nhận ra | Món dễ mặc hôm nay |
|---|---|---|
| 1920 | Váy suông thả eo, tua rua, tóc ngắn, mũ chuông | Váy suông dài qua gối, phụ kiện tua rua nhỏ |
| 1950 | Eo thắt, chân váy xoè, chấm bi, áo len cardigan, quần ống côn lửng | Chân váy xoè midi, áo len mỏng, kính mắt mèo |
| 1960 | Váy chữ A ngắn, hoạ tiết hình học, màu khối, áo cổ lọ mỏng | Váy chữ A, áo cổ lọ, giày búp bê |
| 1970 | Ống loe, cạp cao, sơ mi cổ to, hoạ tiết hoa, da lộn, tông nâu cam | Quần ống loe cạp cao, áo khoác da lộn, sơ mi hoa |
| 1980 | Vai độn, màu chói, áo khoác jeans bạc, áo nỉ to | Blazer vai rộng, áo khoác jeans, áo nỉ dáng rộng |
| 1990 | Váy hai dây, quần jeans ống đứng, áo flannel ca rô, tối giản | Jeans ống đứng cạp cao, áo flannel, váy satin |
Vì sao những thập niên này luôn quay lại? Có một nhận xét nổi tiếng gọi là "Luật Laver" của nhà sử học thời trang James Laver (trong Taste and Fashion, 1937) về chu kỳ một kiểu mốt bị chê rồi được yêu lại sau vài chục năm. Đó là nhận xét, không phải quy luật khoa học — danh mục lịch sử thời trang có bài riêng về chuyện này.
Mặc vintage và retro sao cho khỏi "cũ"
Ranh giới giữa "có gu" và "như đi diễn kịch" thường nằm ở tỷ lệ. Mấy nguyên tắc dễ dùng:
- Một món chủ đạo: chọn một món mang dấu thời kỳ rõ (áo khoác da lộn 1970, chân váy xoè 1950), phần còn lại là đồ trơn hiện đại.
- Đừng chép nguyên một thập niên từ đầu tới chân: tóc, trang điểm, giày, túi, áo, quần cùng một năm 1975 sẽ thành hoá trang.
- Trộn chất liệu và dáng hiện đại: sơ mi hoa 1970 đi với quần âu ống đứng và sneaker trắng; váy chấm bi 1950 đi với áo khoác jeans.
- Sửa cho vừa: đồ vintage may theo số đo và chuẩn size của thời trước, thường khác size hiện nay. Lên lai, bóp eo ở tiệm may giúp món đồ hợp người hơn hẳn.
- Chọn món hợp khí hậu: áo khoác dạ dày, da lộn thập niên 1970 hợp mùa đông miền Bắc; ở miền Nam, sơ mi hoa, váy cotton, quần vải mỏng hợp hơn.
Công thức 5 bộ đồ mang hơi hướng cũ
| Cảm hứng | Món "cũ" | Đi với đồ hiện đại |
|---|---|---|
| 1950, nữ | Chân váy xoè chấm bi | Áo thun trắng trơn, sneaker vải |
| 1960, nữ | Váy chữ A hoạ tiết hình học | Áo khoác jeans, giày loafer |
| 1970, nam | Sơ mi cổ to hoạ tiết | Quần âu ống đứng màu trơn, sneaker da |
| 1980, chung | Áo khoác jeans bạc dáng rộng | Áo thun trơn, quần đen ống côn |
| 1990, chung | Áo flannel ca rô | Áo thun trắng bên trong, jeans ống đứng, boot |
Vintage Việt Nam: một kho riêng
Bên cạnh vintage phương Tây, ở Việt Nam còn có những món mang dấu thời kỳ riêng: áo dài cổ thuyền, tay raglan thập niên 1960–1970, áo sơ mi vải "phin", quần ống loe của người Sài Gòn những năm đó, áo len đan tay của bà, mẹ ở miền Bắc. Một chiếc áo len cũ của gia đình phối với quần jeans hôm nay là vintage đúng nghĩa và có câu chuyện riêng. (Lịch sử áo dài thập niên 1950–1970 có bài riêng trong danh mục trang phục truyền thống.)
Kiểm tra món đồ vintage trước khi mua
- Đường may và đường nách: chỗ hay bục nhất. Kéo nhẹ để kiểm tra.
- Vết ố, mốc: nhìn dưới ánh sáng tự nhiên; ố vàng lâu năm trên vải tự nhiên có thể khó tẩy hết.
- Khoá kéo, cúc: thay được nhưng cần tính trước.
- Mùi: mùi ẩm mốc nặng có thể bám lâu, cần giặt nhiều lần.
- Size: thử trực tiếp nếu được; đừng tin hoàn toàn số trên nhãn cũ.
- Chất liệu: len, lụa cũ cần giặt nhẹ tay; đồ cũ có ren, đính cườm nên giặt tay hoặc giặt khô.
Đồ cũ mua về nên giặt sạch trước khi mặc. Người có da nhạy cảm, viêm da cơ địa nên giặt kỹ và theo dõi phản ứng da; ngứa, mẩn đỏ kéo dài nên đi khám.
Retro: tiện hơn nhưng dễ "na ná"
Đồ retro có lợi thế: size chuẩn hiện đại, vải mới, dễ mua. Nhược điểm là dễ trông giống bộ trang phục chụp ảnh nếu nhà sản xuất dồn hết dấu hiệu của một thập niên vào một món. Khi chọn retro, ưu tiên món có đường cắt chuẩn và hoạ tiết vừa phải; phối như phối vintage — một món mang dấu thời kỳ, phần còn lại hiện đại.
Thử ngay với tủ đồ của bạn
- Tìm trong tủ (hoặc tủ của bố mẹ, ông bà) một món có tuổi từ 20 năm trở lên còn mặc được.
- Phối món đó với ba món trơn hiện đại bạn hay mặc nhất.
- Nếu chưa vừa, mang ra tiệm sửa đồ chỉnh lại gấu, eo hoặc tay — chi phí thường thấp hơn nhiều so với cảm giác có được một món độc nhất.
Câu hỏi thường gặp
Vintage và retro khác nhau thế nào?
Vintage là đồ thật được may từ thời kỳ trước, thường từ khoảng 20 năm tuổi trở lên. Retro là đồ mới may theo phong cách của thời kỳ cũ. Váy may năm 1975 là vintage, váy may năm nay kiểu thập niên 1970 là retro.
Đồ bao nhiêu năm thì gọi là vintage?
Theo quy ước phổ biến của giới buôn bán và sưu tầm, đồ từ khoảng 20 năm tuổi trở lên được gọi là vintage, từ khoảng 100 năm trở lên gọi là antique. Đây là quy ước, không phải định nghĩa chính thức.
Đồ si có phải là vintage không?
Không hẳn. Đồ si là đồ đã qua sử dụng, có thể chỉ vài năm tuổi. Chỉ khi món đồ đủ tuổi và mang dấu ấn rõ của thời kỳ cũ thì mới được xem là vintage.
Mặc vintage thế nào để không bị quê?
Chọn một món mang dấu thời kỳ làm chủ đạo, phối với đồ trơn hiện đại và sửa cho vừa người. Tránh chép nguyên một thập niên từ tóc tới giày vì dễ thành trang phục hoá trang.
Phong cách retro những năm 70 gồm những gì?
Quần ống loe cạp cao, sơ mi cổ to hoạ tiết hoa, áo khoác da lộn, tông màu nâu, cam, vàng mù tạt và kính gọng to là những dấu hiệu tiêu biểu. Chỉ cần một hai món là đủ gợi không khí thập niên 1970.
