Chọn giày theo trang phục dựa vào mức trang trọng: giày tây buộc dây kín (oxford) đi với vest và dịp lễ; giày derby, loafer hợp công sở và smart casual; sneaker hợp đồ thường ngày và cả bộ đồ thoải mái có blazer; sandal dành cho đồ hè, đi chơi. Giày nên bằng hoặc cao hơn bộ đồ một nấc trang trọng, hiếm khi thấp hơn.
Người ta thường nhìn giày sau cùng nhưng giày lại quyết định cả bộ đồ có "ăn" hay không. Cùng một chiếc quần âu xám, đi oxford đen thì thành đồ công sở, đi loafer da lộn thành đồ cuối tuần, đi sneaker trắng thành đồ đi chơi. Bài này xếp các kiểu giày phổ biến theo thang trang trọng, kèm bảng phối, và vài lưu ý riêng cho mùa mưa Việt Nam.
Thang trang trọng của giày
Có thể hình dung giày như một cái thang, trên cùng là trang trọng nhất:
- Oxford da bóng, mũi trơn: lễ cưới (với chú rể, khách mặc vest), sự kiện trang trọng.
- Oxford mũi cap-toe, giày monk strap: công sở trang trọng, họp, gặp đối tác.
- Derby, brogue (giày đục lỗ): công sở thông thường, smart casual.
- Loafer da, chelsea boot: smart casual, công sở thoải mái.
- Loafer da lộn, giày lười vải, boat shoe: cuối tuần, đi cafe.
- Sneaker da trơn tối giản: đồ thường ngày, đôi khi smart casual.
- Sneaker vải, sneaker thể thao: đồ thường ngày, đi chơi, tập luyện.
- Sandal, dép quai hậu: đồ hè, đi biển, đi chơi.
Với giày nữ, thang tương tự: giày cao gót mũi nhọn trơn và giày búp bê da bóng nằm phía trên; giày búp bê vải, mule, sneaker và sandal ở phía dưới. Giày cao gót không mặc nhiên trang trọng hơn giày bệt — một đôi giày bệt da mũi nhọn có thể lịch sự hơn đôi cao gót quai mảnh nhiều màu.
Oxford và derby: khác nhau ở phần buộc dây
Đây là cặp giày hay bị gọi lẫn. Cách phân biệt nằm ở vạt xỏ dây:
- Oxford (dây kín): hai vạt xỏ dây được may bên dưới phần mũi giày, khi buộc thì khép sát nhau thành chữ V hẹp. Nhìn thon, gọn, trang trọng hơn.
- Derby (dây hở): hai vạt xỏ dây may đè lên trên phần thân giày, khi buộc thì để hở. Rộng chân hơn, dễ đi cho người mu bàn chân cao, nhìn thoải mái hơn.
"Brogue" không phải một kiểu giày riêng mà là kiểu trang trí đục lỗ trên giày — có oxford brogue và derby brogue. Càng nhiều lỗ trang trí, giày càng giảm độ trang trọng.
Loafer, chelsea boot và mule: không dây, dễ xỏ
- Penny loafer: có dải da ngang mu giày với một khe hở. Hợp quần chinos, quần âu xắn gấu, cả jeans. Phong cách preppy.
- Tassel loafer, horsebit loafer: có tua hoặc thanh kim loại trang trí. Trang trọng hơn penny một chút.
- Chelsea boot: boot cổ thấp, hai bên có chun co giãn. Hợp jeans đen, quần âu ống đứng, áo khoác. Phù hợp mùa đông miền Bắc hơn khí hậu nóng.
- Mule: giày hở gót, xỏ chân. Hợp quần ống rộng, váy midi; mát cho ngày nóng.
Loafer có thể đi tất cổ ngắn hoặc tất ẩn (no-show) — xem thêm bài về tất. Đừng đi loafer không tất trực tiếp trong giày da kín nhiều giờ liền ở khí hậu nóng ẩm, vì mồ hôi làm giày nhanh hôi và hỏng lót.
Sneaker: từ sân tập tới văn phòng
Sneaker là kiểu giày linh hoạt nhất trong tủ đồ hiện nay, nhưng không phải sneaker nào cũng như nhau:
- Sneaker da trơn tối giản (trắng, đen, kem): đế mỏng, không hoạ tiết. Đi được với quần âu, chinos, blazer trong môi trường smart casual.
- Sneaker vải cổ thấp, cổ cao: đồ thường ngày, jeans, váy suông, quần short.
- Giày chạy, giày thể thao kỹ thuật: hợp tập luyện, đi bộ nhiều; trong thời trang hợp phong cách "athleisure", streetwear.
- Sneaker đế dày (chunky): cân với quần ống rộng, quần túi hộp; với quần ống côn hẹp có thể trông nặng chân.
Sneaker trắng sạch luôn trông chỉn chu hơn sneaker đắt mà bẩn. Cách vệ sinh giày vải, sneaker trắng có bài riêng trong danh mục chất liệu.
Bảng phối giày với trang phục
| Trang phục | Giày hợp | Giày nên tránh |
|---|---|---|
| Vest đen, vest xám than | Oxford đen, monk strap đen | Sneaker thể thao, sandal, giày nâu nhạt |
| Vest xanh navy, xám nhạt | Oxford hoặc derby nâu sẫm, đen | Giày quá thể thao |
| Quần âu + sơ mi (không vest) | Derby, loafer da, giày búp bê da | Giày chạy bộ |
| Chinos + sơ mi/polo | Loafer, derby da lộn, sneaker da trơn | Oxford da bóng (quá trang trọng) |
| Jeans + áo thun | Sneaker, chelsea boot, loafer, derby thô | Oxford bóng mũi trơn |
| Váy liền công sở | Giày cao gót vừa, búp bê da, loafer | Sandal xỏ ngón |
| Váy maxi, đồ đi biển | Sandal quai mảnh, espadrille, mule | Giày da kín, boot dày |
| Quần short | Sneaker vải, sandal, boat shoe | Giày tây, boot cao cổ |
Màu giày: ba màu đi được gần hết tủ đồ
- Đen: trang trọng nhất, hợp đồ tối, vest đen, xám than.
- Nâu sẫm: linh hoạt nhất, hợp navy, xám, be, jeans. Ở môi trường công sở, nâu sẫm gần như ngang hàng với đen.
- Trắng (sneaker): làm nhẹ bộ đồ, hợp tông sáng và jeans.
Sau đó mới đến màu be, kem, da bò nhạt, đỏ đô, xanh rêu — những màu tạo điểm nhấn. Quy ước phổ biến là giày cùng họ màu với thắt lưng; với đồ nữ, giày không cần trùng màu túi, chỉ cần cùng mức "nặng nhẹ".
Giày cho khí hậu Việt Nam và cho đôi chân
- Mùa mưa miền Nam, mùa nồm miền Bắc: da lộn và giày vải ngấm nước nhanh, lâu khô. Mang theo một đôi dép, giày nhựa thay khi trời mưa; để dành giày da ở cơ quan nếu có thể.
- Giày da bị ướt: nhét giấy báo khô vào trong, để nơi thoáng gió, không phơi nắng gắt hay hơ máy sấy nóng vì da nứt.
- Chống mốc: cất giày nơi khô thoáng, có thể để gói hút ẩm trong hộp; thay phiên hai đôi để mỗi đôi có thời gian khô.
- Đi xe máy: mũi giày da hay bị trầy do đạp cần số. Giày dây dài cần buộc gọn, tránh dây vướng vào xích.
Đi giày thoải mái và an toàn cho chân
Thử giày vào buổi chiều, khi chân đã hơi nở sau một ngày đi lại; mang loại tất bạn định đi cùng. Đầu ngón chân cái nên còn khoảng một đốt ngón tay trống phía trước. Giày cao gót đi lâu dồn lực lên phía trước bàn chân; nếu phải đi nhiều, chọn gót vuông, gót thấp hoặc đế xuồng, và luân phiên với giày bệt. Đau chân, đau gót kéo dài, móng chân mọc vào thịt nên đi khám bác sĩ.
Thử ngay với tủ đồ của bạn
- Xếp tất cả giày theo thang trang trọng từ trên xuống dưới. Bạn thiếu bậc nào?
- Với mỗi đôi, nghĩ ra ba bộ đồ trong tủ có thể đi cùng. Đôi nào không nghĩ ra nổi một bộ, cân nhắc cho đi.
- Nếu chưa có, đôi đáng có nhất thường là một đôi giày da nâu sẫm (derby hoặc loafer) và một đôi sneaker trắng trơn.
Câu hỏi thường gặp
Giày oxford và derby khác nhau thế nào?
Oxford có vạt xỏ dây may bên dưới mũi giày nên khi buộc khép kín, nhìn thon và trang trọng hơn. Derby có vạt xỏ dây may đè lên thân giày, để hở khi buộc, rộng chân hơn và thoải mái hơn.
Mặc vest đi sneaker được không?
Được trong môi trường smart casual, với vest may gọn và sneaker da trơn tối giản, sạch sẽ. Với lễ cưới, sự kiện trang trọng hay vest đen, giày tây da vẫn là lựa chọn phù hợp hơn.
Giày loafer phối với quần gì?
Loafer hợp quần chinos, quần âu ống đứng hoặc ống côn có gấu gọn, và cả jeans xắn gấu. Có thể đi với tất cổ ngắn hoặc tất ẩn. Phong cách preppy và smart casual dùng loafer rất nhiều.
Nên có những đôi giày nào trong tủ đồ?
Một tủ đồ thường ngày thường xoay vòng tốt với một đôi giày da đen hoặc nâu sẫm cho dịp trang trọng, một đôi loafer hoặc derby cho đi làm, một đôi sneaker trắng và một đôi sandal. Số lượng tuỳ nhu cầu từng người.
Giày da bị ướt mưa xử lý thế nào?
Lau sạch nước bên ngoài, nhét giấy báo khô vào trong và để nơi thoáng gió cho khô tự nhiên. Không phơi nắng gắt hay sấy nóng vì da dễ nứt. Khi khô, bôi một lớp xi hoặc kem dưỡng da.
